Terugroepactie kaas besmet met Listeria monocytogenes. Wat dien ik te weten als een ongeruste patiënt langskomt?

Listeria monocytogenes komt veelvuldig voor in de omgeving en kan geïsoleerd worden uit aarde, grondwater, vegetatie, uit ontlasting van dieren en voedingsmiddelen. Listeria kan overleven en groeien in extreme temperatuurcondities.

De belangrijkste besmettingsweg van Listeria monocytogenes is via het innemen van besmet voedsel zoals kaas, (ingevroren) groenten, fruit, rauwe of gerookte visproducten, ijs en kant-en-klaar vlees (o.a. hotdogs en paté). Bij de zwangere is deze transplacentair naar foetus.  Heel vaak is listeriose gelinkt aan een uitbraak, met een mediane incubatietijd van 11 (1-28) dagen.

Listeria monocytogenes kent een breed spectrum aan ziekteverschijnselen.
Van een zelflimiterende febriele gastro-enteritis tot invasieve ziekte zoals sepsis of meningitis met hoge mortaliteit (27%).
Personen met verhoogd risico en ernstig verloop zijn de ouderen, personen met een immuunstoornis, protonpompinhibitor gebruikers en de zwangere en haar foetus.

Listeria monocytogenes kan gekweekt worden uit bloed en lumbaal vocht, alsook met moleculaire technieken geanalyseerd. Het routinematig kweken van feces op Listeria monocytogenes wordt niet gedaan.
Omwille van het voorkomen van asymptomatisch dragerschap is de interpretatie van een positieve feceskweek moeilijk. Serologie is niet klinisch bruikbaar en is niet routinematig beschikbaar.

Voor asymptomatische risicopersonen die voedsel hebben gegeten dat (mogelijk) besmet was met Listeria monocytogenes geldt een afwachtend beleid.
Er wordt geen postexpositieprofylaxe geadviseerd.
Is de zwangere immuungecompromiteerd, wordt geadviseerd symptomen niet af te wachten en gelijk contact op te nemen met de behandelend specialist en/of de gynaecoloog.
Risicopersonen met klachten worden geadviseerd contact op te nemen met de huisarts die hen eventueel doorverwijst naar spoed of de gynaecoloog voor verdere opvolging.
Vroege start van antibioticatherapie bij de ernstig zieke patiënt, hoge dosis amoxicilline intraveneus, vermindert het risico op morbiditeit en mortaliteit.

Auteurs: klinisch biologen dr. An Muylaert en dr. Dirk Bernard
Bron: LCI 2025